SHU.Said DEMIREL
Bir mimar, bir doktor, bir ögretmen hatta bir rahip ya da siyaset adami, tek basina insanlarin yasamini düzeltemez. Çünkü hepsi yasamin yalniz bir cephesini tanirlar.”
Alexis Carrel
I. Ekip Çalismasi Kavrami ve Anlayisi
Aslinda ekip çalismasi genis anlamda toplumsal yasamin olmazsa olmaz bir kuralidir. Insan toplumsal bir varlik olduguna göre kendisinden baska birine veya birilerine mutlaka ihtiyaç duymaktadir. Fakat bunlar geleneksel anlamda yardimlasma ve dayanismanin unsurlari olup, birlikte hareket etmeyi çagristirmaktadir. Bu birlikte hareket etme, bir hedef dogrultusunda meslek elemanlarindan olusursa ve meslek elemanlari arasinda bilgi paylasimi, fikir birligi ve mesleki müdahale gibi kavramlari içerirse iste o zaman ekip çalismasi kavrami ortaya çikmis olmaktadir.
Ekip çalismasi, pek çok disiplin, meslek, uygulama ve hizmet için çagdas bir hizmet sunumu anlayisinin ayrilmaz bir parçasi olmakla birlikte "ekip" kavrami, yeni ortaya atilmis degildir (Özdemir 1998: 60).
Modern çag yogun ve hizli bir bilim bölünmesine ve uzmanlasmaya tanik olmaktadir. Günümüzde hemen her bilim alaninda bilgi birikimi o denli artmistir ki bir kisi ya da meslek tarafindan alanin tümüyle bilinmesi adeta imkansiz hale gelmistir. Bilimler derinlestikçe bölümlere ve dallara ayrilmis, uzmanlasma baslamistir. Bu bölünme sonucu bütünün gözden kaçma olasiligi ve dolayisiyla tehlikesi söz konusu olmustur. Ayni sekilde modern yasamdaki insan sorunlarinin da karmasik, çesitli ve çok yönlü olmasi bunlarin tek bir kisi ya da meslekçe ele alinabilmesini ve çözümlenebilmesini zorlastirmistir. Müracaatçilar genellikle yalinliktan çikmis, çok yönlü ve derin sorunlari olan böylece birçok kurum ve meslegin ilgilendigi vakalar haline dönüsmüstür. Sonuçta, hemen her meslek çalismalari sirasinda kendi bölümleri arasinda bir bilgi alis verisine yönelme ötesinde çogu zaman diger mesleklerle de görüsme, danisma, birlikte hareket etme zorunda kalmistir (Kosar 1992: 13).
Bu isbirligi anlayisi daha sonra literatürdeki kavramlastirilmasi ile "team work", "takim çalismasi", "multidisipliner çalisma" ve "ekip çalismasi" olarak tanimlanmaktadir (Özdemir 1998: 60).
Davis ve Nowtrow (1989), ekip çalismasini koordineli eyleme geçmeyi göze alan, düzenli bir temas halinde isbirligi yapan küçük bir grup olarak tanimlamaktadirlar. Bu görüse göre üyeler, amaçlarini bildiklerinde sorumlu ve gönüllü olarak yapilacak ise katkida bulunarak birbirlerini desteklerler ve sonuçta bir ekip çalismasini sekillendirirler (Özdemir 1999: 18). Ekip çalismasi deyimiyle sikica kenetlenmis bir eylem grubunun karakteristigi olan, koordine edilmis ve etkin sekilde esgüdümlenmis faaliyet ifade edilmektedir (Lippitt 1982; Akt. Özdemir 1999: 18).
Ekip çalismasi, kisi, aile veya grubun ihtiyaçlari ve sorunlari ile ilgili meslek elemanlarinin ekip çalismasi anlayisi içerisinde bilgi, beceri ve tecrübelerini birlestirerek, ihtiyaçlarin karsilanmasinda veya sorunlarin çözümünde fikir birligi etmeleri, sonuca birlikte gitmeleri ve belirlenen amaç dogrultusunda sistematik bir sekilde çalismalari olarak da tanimlanabilir.
Bu amaca ulasmak için farkli bilgi ve beceriye sahip profesyoneller bir araya gelerek kendi kaynaklarini ortaklasa kullanirlar. Yani ekip üyelerinin felsefesi ve amaci ortak oldugu halde, becerileri farkli yöndedir. Her ekip elemani meslegi dogrultusunda katki verir ve meslek grubunun özel otoritesini temsil eder. Meslek sahiplerinin kendi özel becerileri hakkinda bilgi sahibi olmalari yeterli degildir. Neleri yapamayacaklarini da bilmeleri gerekir. Yani her meslegin bir siniri vardir. Bu durum, disiplinler arasi ekiplerin önemini ortaya çikarmaktadir (Horwits 1970; Akt. Bulut 1999: 28).
Dolayisiyla profesyonel anlamda hiçbir meslek, hiçbir meslekten üstün ya da asagi degildir. Her meslek degerlidir ve mesleklere saygi duyulmasi gerekir. Ekip çalismasinin olabilmesi için öncelikle ekip çalismasi anlayisi ve inancinin olmasi gerekmektedir. Ekip çalismasina olan inancin tam olmasi basariyi da beraberinde getirecek ve verimi artiracaktir.
Verimli bir ekip çalismasi, müracaatçi kitleye oldugu kadar ekip üyelerine de birtakim avantajlar saglamaktadir. Bu avantajlar Toseland, Palmer-Ganeles ve Chapman (1986)’a göre üç baslik altinda toplanabilir (Arikan 1989: 47-48):
-Bireysel müracaatçi ihtiyaçlarini karsilamak,
-Daha iyi tedavi programi sunmak,
-Çalisanlara daha motive edici ve doyurucu bir ortam saglamak.
Insanlar, ekibin bir üyesi olduklarinda, bireysel durumdaki çalismalarina göre ekiple birlikte daha iyi çalisirlar. Bunu ait olma ve güç kazanma duygusu destekler. Ait olma ve güç kazanma duygusu, insanin dogasinda olan ve tatmin edilmesi gereken bir duygudur. Ekip çalismasi bu ihtiyaci karsilamaya da yaradigindan çalisma daha zevkli hale gelir. Ayrica kisi ekip içinde kendini önemli biri olarak hisseder ve önemini hissettirmeye çalisir. Daha çok çalisip, basari elde etmenin önemli bir nedeni, takim olarak birlikte çalisma ve birbirine yardim etme geregine inanilmasidir. Ekip çalismasindan ortak akil dogar, ortak enerji ortaya çikar. Toplumsal bilinç kazanmanin bir yolunu ekip çalismasi olusturur. Bilgiyi paylasma, fikir birligi ve dayanismali üretim bencillik yerine birliktelik gibi olumlu tutumlar edindirir.
Ekip çalismasinin yerine getirilmesinde birtakim kurallarin olmasi ve ekip üyelerinin bu kurallara uymasi hem sistemli çalismak açisindan hem de ekibin veriminin artmasi ve basarida yol alinmasi açisindan önemlidir.
Ilgili kurum ve meslek elemanlarinin iyi bir takim çalismasi yapabilmeleri için bazi kurallarin belirlenmesi ve takim üyelerinin bu kurallara titizlikle uymalari zorunludur. Iyi bir takim çalismasi için kurallar söyle siralanabilir (Skidmore; Akt. Kosar 1992: 14):
-Her kurum yönetimi, bünyesinde takim çalismasina olanak saglayacak, tesvik edecek bir mekanizma, bir yapi olusturma sorumlulugunu üstlenmelidir.
-Her takim üyesinin temel motivasyonu müracaatçi sistemine mümkün olan en iyi ve tüm hizmeti saglamak olmasidir.
-Her takim üyesi kendi mesleki katki ve uzmanliginda inanç sahibi olmalidir.
-Takimda temsil edilen her meslek elemani gerektiginde kendi özel rolünü açiklamalidir.
-Her üye, diger üyelerin ne gibi katkida bulunabilecekleri hakkinda bilgi sahibi olmali ve bu katkiya saygi göstermelidir.
II. Ekip Çalismasina Iliskin Yaklasimlar ve Ekip Çalismasinin
Gelismesine Katkida Bulunan Etmenler
Bu görüsler genel olarak iki grupta toplanabilir (Arikan 1996: 2):
- Bazilari, ekibi bir “sistem” olarak görmektedir. Buna göre ekip iç tutarliligi olan, iyi düzenlenmis bir sistemdir. Belirli vakalara iliskin saglikli bilgiler bu sistemle toplanabilir.
- Bazilari ise ekibi bir “örgütlenme biçimi” olarak tanimlamaktadirlar.
Bu anlamda ekip, farkli mesleklerden gelen bireylerin mesleklerini icra etmek için bir amaç dogrultusunda belirli kurallar ve yaklasimlar ve hiyerarsik bir düzende örgütlenmesidir (Özdemir 1998: 61).
Davis ve Nowtrow (1989) asagidaki dört bilesenin ekip çalismasina katkisinin olacagi belirtilmektedir. Bunlar (Özdemir 1998: 62-63):
1. Destekleyici Çevre: Ekip çalismasi, ancak yönetimin kendisi için destekleyici bir ortam yaratildiginda gelisebilir. Destekleyici önlemler ekip çalismasina yönelik gerekli ilk adimlari atmasi konusunda gruba yardimci olur. Bu adimlar ileri düzeyde isbirligi, güven ve uyuma katki saglar.
2. Beceriler ve Rolün Belirlenmesi: Ekip üyelerinin her biri, görevlerini yerine getirecek biçimde nitelikli olmali ve isbirligi yapma arzusu tasimalidir. Bunun ötesinde de, o grubun tüm üyeleri etkilesim içinde olacaklari diger üyelerin rollerini bildikten sonra ancak bir ekip olarak birlikte çalisabilirler.
3. Üst Düzey Amaçlari: Yöneticilerin temel sorumlulugu takim üyelerini yapacaklari ise yönelik olarak hazir bulundurmaktir. Tüm gruplar kendi sorumluluklarini tasidiklarinda, belirlenmis hedefe ulasabilir. Bunlar; ,ilgiye, yogunlasmaya, çabalari birlestirmeye ve daha homojen ve isbirlikçi ekipleri tesvik etmeye yaramaktadir. Belirlenmis üst düzey hedef bilindiginde ve anlasildiginda önemsiz grup içi çeliskiler çözülecektir.
4. Ekip Ödülleri: Bunlar, mali olabildigi gibi taninma ve ciddiye alinma seklinde de olabilmektedir.
Ödül ayni zamanda önemsenmenin ve takdir edilmenin ve kisinin basarisinin görüldügünün bir göstergesi olmasinin yaninda; ödülün, kisiyi ekibe baglama, çalisma azmini güçlendirme gibi güdüleyici etkisi vardir.
III. Ekipte Liderlik ve Çatismalar
Bir ekibi idare eden kisilerde ister teknik açidan isterse sosyal açidan yeterlilik her zaman olmalidir. Isleri ehline teslim etmedeki veya vermedeki ifade bu yeterlilikte anlamini bulmaktadir. Bu yeterlilige sahip olmayan kisilerin idare ettikleri ekiplerin de verimi her zaman düsecektir. Onun için ekip liderligine en uygun kisinin seçilmesi müracaatçi grubun ve ekip üyelerinin menfaatine olacaktir.
Ekip üyelerinin sahip olmasi gereken çesitli nitelikler yaninda etkin bir ekip liderliginin varligi, ekip çalismasinin önemli bir kosuludur (Arikan 1996: 6).
Liderligin bir üyeden digerine aktarilabilmesi, çagdas demokratik ekip çalismasinin önemli bir özelligi de olmaktadir. Ekip liderliginin degisebilecegi durumlarda görevler, sorunun çözümlenmesine göre belirlenmektedir. Bu durumda diger üyeler danisman konumundadirlar. Rol degisiminin derecesi dogal olarak üyelerin egitim, beceri ve katkilarina göre belirlenecektir. Rol dagiliminda istekten çok uygunluk önemlidir. Bu baglamda ekip çalismasinin verimi, ekip üyelerinin de gerekli durumlarda yönetme ya da yönetilmeye hazir oluslariyla da ilgilidir. Liderligin degisebilirligi konusunda da farkli görüsler ileri sürülmektedir. Rollerin esnek olmasi gerektigini savunanlarin yani sira ekibin her üyesinin görev sinirlarinin birbirinden kesin biçimde ayrilmasinin birlikte çalismayi daha kolaylastiracagi görüsünde olanlar da vardir. Liderlik konusundaki tartismalar ne denli yogun olursa olsun, ortak bir görüste vardir, o da ekip liderliginin mutlaka otoriter bir kalibi yansitmamasi geregidir. Demokratik liderlik, artik yalnizca kuramsal bir seçenek olmakla kalmamakta, ise vuruk özelligini giderek arttirmaktadir. Hizmetlerde çesitli ekiplerin birlikte çalismasi ve belirli amaçlar için de alt ekiplerin olusturulmasi gereklidir (WHO 1972; Akt. Arikan 1996: 6-7).
Makalenin devamı aşağıdaki linkten okunabilir..
[www.sosyalhizmetuzmani.org]
